ÇAVDAR

 

Latince Adı: Secale cereale

Bitkinin Anavatanı: MÖ 6500 yıllarında Asya'nın güneybatısında yetiştirildiği sanılmaktadır

Çavdar (Secale cereale), Poaceae (buğdaygiller) familyasından bir tahıl bitkisidir. Çavdarın ilk kez MÖ 6500 yıllarında Asya'nın güneybatısında yetiştirildiği sanılmaktadır. Soğuğa en dayanıklı tahıl

olan çavdar yüksek yerleri, kumlu ve gevşek toprakları sever. Rusya, İskandinav ülkeleri gibi kışları çok sert geçen yörelerde bile yetiştirilir ve sonbaharda ekilip ertesi yıl yaz başlarında biçilir. Üstelik buğday, arpa, mısır ve pirinç tarımına elverişli olmayan en verimsiz topraklarda bile öbür tahıllardan daha iyi ürün verir. Tahıllara büyük zarar veren külleme ve pas hastalıkları ile zararlı böceklerden de pek fazla etkilenmeyen çavdarın en önemli zararlısı çavdar mahmuzu hastalığına yol açan bir asklımantardır. Genellikle 1-2 metre yüksekliğe ulaşan çavdarın görünümü arpaya çok benzer. Taneleri buğdaya göre daha ince uzun, kavuzları daha dar, kılçıkları da oldukça kısadır. Daha çok ekmeklik un ve hayvan yemi olarak değerlendirilen çavdarın bileşiminde karbonhidrat, protein, potasyum ve B vitamini bulunur. Çavdar unundan yapılan ekmek de buğday ekmeği gibi hafif olur. Buğday ve çavdar ununda bulunan protein karışımları (glüten) hamurun kabararak esnek ve yumuşak olmasını sağlar. Bu yüzden, başka tahılların unundan ekmek yapılırken hamura buğday ya da çavdar unu katılması gerekir. Dünya genelinde, besin olarak kullanılan çavdar miktarı bu amaçla kullanılan buğdayın yarısı kadardır. Besin değeri yüksek olan çavdar başka tahıllarla karıştırılarak hayvanlara da yedirilir. Dünyanın çeşitli yörelerinde çavdardan viski, cin, votka gibi aklollü içkiler ve kvas denen Rus birası yapılır. İnce uzun, esnek ve sağlam olan

çavdar sapları da çatı kaplaması, şilte dolgusu, örme şapka, kâğıt ve mukavva yapımında kullanılır. Yılda 30 milyon ton dolayında olan dünya çavdar üretiminin üçte birinden fazlasını Rusya sağlar. Doğu Avrupa ülkelerinde ve Almanya Federal Cumhuriyeti'nde de geniş çapta çavdar üretimi yapılır. Türkiye'de 1960 yılında 650 bin hektar olan çavdar ekim alanı 1987'de 242 bin hektara kadar düşmüştür. Bu alandan elde edilen ürün 1987 verilerine göre 380 bin ton dolayındadır. 85 bin tonu geçen üretimiyle Kayseri ilk sırada yer alır. Niğde, Sivas, Yozgat, Nevşehir ve Konya öteki önemli çavdar üreticisi illerdir.

 

Çavdarın faydaları:

-Bol lifli olduğu için kilo kontrolünde çok faydalı.

-Yediklerimizin bağırsaklardan geçiş zamanını hızlandırıyor.

-Safra kesesi taşlarının meydan gelmesine mani oluyor.

-Yapılan araştırmalar, çavdarın şeker hastaları için en zararsız tahıl olduğunu bulmuş.

-Bağırsak Kanseri ve kan dolaşım sistemi hastalıklarının meydana gelmesini azaltıyor.

-Menopoz ve menopoz sonrası devrelerde hanımların kolesterol kontrolü için çok faydalı. Göğüs Kanseri hastalarına tavsiye ediliyor.

-Çavdarda selenium, Magnezyum, mangenez, fosfor var ki bu Mineraller bizim için çok faydalı

-Çavdarda selenium, Magnezyum, mangenez, fosfor var ki bu Mineraller bizim için çok faydalı.

-Diabet hastaları için en uygun seçimidir,çünkü çavdar ekmeğindeki nişasta molekülleri daha sert ve gözenekli yapı oluşturur. Çavdar ekmeği yendiginde çavdar tanecikleri genişler ve nişastalar uzun sürede şekere parçalanır,böylece yemek sonrası kandaki insulin cevabını düşürür ve çabuk acıkmayı engeller.

-Çavdar lifi,bağırsaktaki toksinleri bağlar ve onların vücuttan atılmasını sağlar.Kansere sebep olabilecek kimyasalları bağladıgından kalın bağırsaktaki hücrelerin zarar görmesini önlediği dolayısıyla kolon kanserinden korudugu bulunmuştur.

-Geleneksel metotla yapılan ekşi hamurlu çavdar ekmeklerinin içerdiği lignanlar kanserden koruyucu fitoöstrojen kaynağıdır.Fitoöstrojenler,dogal östrojenler gibi davranır ancak etkileri çok çok azdır,menopoz dönemindeki rahatsız edici şikayetleri azaltma ya da engellemede yeterince aktivite gösterir.

-Çavdar gibi tam tahılları tüketmek,ischemic felci,diabet,insülin direnci,obesite ve erken dogum,artetosklerosis hastalıklarından korudugu görülmüstür.

-Çavdar lifi çok zengin selülözik olmayan Polisakkaritler içerip,olağanüstü yüksek su tutma kapasitesine sahip olduğundan çok çabuk doygunluk hissi verir.Kilo vermeye çalışanlar için ideal besin kaynağıdır.İyi cins bir çavdar tahılı,günlük lif alımının %17,3'ünü sağlar.

-Bazı beslenme bölümlerinde yapılan araştırmalarda, çavdarın içerdiği çözünmeyen lifleri tüketen kadınlarda safra taşı oluşumunu önlemeye yardımcı olduğu ğörülmüştür.

-Kolesterolü düşürür.Çünkü lifler,bağırsaktaki safra asitlerini bağlar ve vücuttan uzaklaştırır,vücut safra asitleri oluşturmaya zorlanmış olur.Bu istenen bir durumdur çünkü,vücut safra olusturabilmek için kolesterolü parçalar.

-Kan şekerinin yükselmesini önler.

-Çavdar lifinin ishal ya da kabızlık gibi hassas bağırsak sendromuna sahip hastaların şikayetlerini azalttığı görülmüştür.