Şeker (Diyabet) Hastalarında Beslenme Alışkanlığı Nasıl Olmalıdır?
Şeker (Diyabet) hastalarında beslenme alışkanlıklarının düzenlenmesinin amacı; hayatınız boyunca uygulayabileceğiniz en uygun beslenme programını oluşturarak kan şekerinizi normale yakın seviyede tutmak olmalıdır.Yüksek ve düşük kan şekerini önlemek, ideal vücut ağırlığınızı sağlamak ve korumak, hastalıkla ilgili uzun dönemde damar ve sinirlerde olabilecek hasarı önlemek, çocukluk ve ergenlik döneminde normal büyüme ve gelişme sağlamak, gebelik ve emzirme döneminde yeterli ve dengeli beslenme sağlamak, yani kısacası normal,sağlıklı ve uzun yaşamaktır.
Diyabet hastalığında beslenme planlı olmalıdır;
Sağlıklı besinler seçilerek yeterli miktarda ve uygun zamanda yenmelidir.
Burada anlatacağımız bilgiler, sizin sağlıklı besinler seçip bunları yeterli miktarlarda ve zamanlarda yemeye hazırlayacaktır. Bunları uyguladığınız takdirde, kan şekerinizi kontrol altına almakta önemli bir yol almış olacaksınız.
Diyetisyeninizle konuşarak sevdiğiniz ve sevmediğiniz yiyecekleri, yemeklerinizin nasıl hazırlandığını, yemek yeme saatlerinizi ve yerini belirleyerek beslenme alışkanlıklarınızın düzenlenmesi ve şekerinizin kontrol altına alınmasını sağlayayınız.
1. Besin çeşitliliğini arttırınız.
Öncelikle size gerekli olan miktarlarda nişasta, şeker, protein ve yağ sağlayacak olan besinler seçin. Ekmek, meyve, sebze ve sütte bulunan nişasta ve şeker enerji verir. Besinlerin çoğunun yapısında şeker doğal olarak vardır. Örneğin meyvelerin içerinde vitamin, mineral ve diğer besleyici maddeler gibi şeker de vardır. Çay şekeri ve tatlılar bize çok miktarda enerji (kalori) verir ancak vücudun ihtiyaç duyduğu vitamin ve mineral bunlarda çok azdır. Şeker ayrıca kan şekeri düzeylerinin hızla yükselmesine neden olur. Bu nedenle çok miktarda şeker ilave edilmiş besinler sağlıklı değildir.
Kekler, çörekler, dondurma, bal, reçell v.b. yiyecekler şeker içeriği yüksek olan besinlerdir. Bu besinlerden kaçınılmalıdır.
Hangi yiyeceklerde şeker vardır ve vücudumuzda hızlı bir şekilde glikoza dönüşürler?
Şeker ve şekerlemeler, reçel, marmelat, pekmez, bal, çikolata, dondurma, helva çeşitleri, hazır meyva suları, şekerli kurabiyeler, pasta ve tatlılar, kurutulmuş meyveler, meşrubatların içerisinde bol miktarda şeker vardır. Bunlar vücudumuzda hızlı bir şekilde glikoza çevrilerek kana karışırlar ve kan şekerimizde ani yükselmelere sebep olurlar.Buda sağlığınız için istenilen bir durum olmadığından bu tür yiyeceklerin diyetinizde yer almaması gereklidir.
Hangi yiyeceklerde nişasta vardır ve vücudumuzda glikoza çevrilir?
Ekmek, pirinç, makarna, patates, un, mısır ve kuru bakliyatların içinde nişasta vardır ve vücudumuzda glikoza çevrilir. Fakatbunların içindeki nişastanın glikoza çevrilmesi yavaş olduğundan, kan şekerimiz daha geç ve daha yavaş yükselir.Posa içeriği yüksek olan nişastalı yiyecekler (kepekli ekmek, bulgur, kuru baklagiller gibi), düşük posalı nişastalı yiyeceklere göre (beyaz ekmek, patates, pirinç) kan şekerinizin daha geç ve daha yavaş yükselmesini sağlarlar.
Hangi yiyeceklerde protein vardır?
Kırmız et, beyaz et, süt ve süt ürünleri, yumurtada gibi yiyeceklerde protein vardır. Proteinler vücut dokularınızın gelişmesini ve onarılmasını sağlar. Ayrıca enerji elde etmek amacıyla da kullanılabilir. Günlük protein ihtiyacı yetişkinler için; vücut ağırlığının 0.8, çocuklar için 1.5-3 ile çarpımı ile bulunur. Fakat kan şekerinizin uzun süre kontrollü olmaması böbreklerinizi etkileyebilir. Böyle durumda alacağımız protein kısıtlanmalıdır.
Hangi yiyeceklerde yağ vardır?
Sıvıyağlar (Zeytinyağı, ayçiçeğiyağı, mısırözüyağı, soyayağı ) margarinler, kahvaltılık yağlar, krema, mayonez, salam, sucuk, pastırma gibi et ürünleri, fındık, fıstık, ayçekirdeği gibi kuruyemişler yağ bakımından zengin yiyeceklerdir. Yağlar vücudunuzda depolanır ve enerji elde etmek amacıyla kullanılır. Yağlar, diyetinizin yalnızca küçük bir bölümünü oluşturmalıdır.
2. Posa neye denir ve neden tüketilmelidir?
Bitkisel kaynaklı gıdaların insandaki sindirim enzimleri tarafından parçalanmayan kısımlarına posa denir.
Posa iki ana gruba ayrılır.
* Buğday kepeği, hemiselüloz, liğnin gibi suda erimeyen ve sindirilemeyen posalar yiyeceklerin bağırsak kanalına geçişini ve bağırsak hareketlerini hızlandırır.
* Suda eriyebilen posa; portakal, elma, greyfurt, limon, yulaf kepeği, kuru baklagiller ve birçok sebze ile guargum ve kanyak bitkisi suda eriyebilen posa içerir. Posanın bu türü mide boşalmasını geciktirir, karbonhidratların sindirimini yavaşlatarak kan şekerinin yükselmelerini önler, bağırsağın çalışmasını düzenler-kabızlığı önler. Suda eriyebilen posa kolesterol ve trigliserid düzeylerinin düşmesinde de yardımcıdır.
Diyette posa içeriğini arttırmak için ne yapmalıyız?
Beyaz ekmek yerine kepekli ekmek, pirinç yerine bulgur, meyva suyu yerine meyva tüketilmelidir. Kabuğu ile yenilebilen meyvelerin kabuğu soyulmamalıdır. Öğünlerde sebze ve salata yenmelidir. Kuru baklagilleri sıkça tüketilmelidir.
3. Daha az tuz tüketin
Şeker hastalığına bağlı olarak gelişen damar ve sinir rahatsızlıkları yüksek tansiyonu olan hastalarda daha sık ve erken görülmektedir.Bu nedenle tuz kullanımını azalmalıyız. Ayrıca şeker hastalarında yüksek tansiyonun olma olasılığı, diyabetli olmayanlardan çok daha fazladır. Yüksek tansiyon ve şeker, tehlikeli bir ikilidir Konservelerden ya da saklamak için tuzlanmış besinlerden çok az tüketin. Hazır çorbalar, dondurulmuş gıdalar ve benzeri besinler tuz bakımından zengindir.
4. Yağ tüketimi azaltılmalıdır. Özellikle hayvansal yağlar.
Yağ tüketimi azalmak kalp sağlığıyla ilgili riskleri azaltmaktır. Kandaki kolesterol düzeyinin yüksek olması, kalp krizini tetikler. Kolesterol vücutta da üretilen bir tür yağdır ve kandaki kolesterol düzeyinin yükselmesi damar tıkanıklıklarına sebep olur. Besinlerimizdeki yağı ve özellikle de hayvansal yağı azaltmak, kan kolesterol düzeyinin düşürülmesine yardım eder.
Kalp sağlığını korumak;
* Beyazeti (Balık, tavuk) kırmızı ete (koyun, dana gibi) tercih edin, kırmızı et tüketilirken mümkün olduğunca yağsız kısımları tercih edilmelidir.
* Etli yemeklere ayrıca yağ eklemeyin.
* Yemeklere koyduğumuz yağ miktarını azalmalıyız.Özellikle katıyağ yerine zeytinyağı kullanılmalıdır. Kızartma yerine haşlama ve ızgarayı tercih edilmelidir.
* Haftada iki yumurtadan fazlası tüketilmemelidir.
* Sakatatlardan (karaciğer, beyin, böbrek gibi) uzak durulmalıdır.
* Yarım yağlı veya yağsız süt tercih edilmelidir. salata veya yemeklere zeytinyağı kullanılmalıdır.
* Kahvaltılarda tereyağı yerine margarin kullanılmalı ve doymamış yağ asidi içeriği yüksek olan margarinler tercih edilmelidir.
* Kesinlikle kuyrukyağı ve iç yağı kullanmamalıdır.
Yeterli Miktarda Yiyecek Tüketilmelidir.
Her hastaya standart bir diyabet diyeti uygulanmaz. Çünkü her diyabetik birey boy, kilo, meslek, kullandığı ilaç ve beslenme alışkanlıkları açısından birbirinden farklı özellikler taşımaktadır. Bu nedenle başka bir şeker hastasının diyeti ile diyetinizi karşılaştırmayın ve aynısını kullanmasını önermeyiniz. Hastalığınızın bulgularına, sosyoekonomik ve kültürel durumunuz ile beslenme alışkanlıklarınıza uygun biçimde diyet düzenlenirken, yiyecek değişim listelerinden yararlanılır.
